
Xiriirka Soomaaliya iyo Imaaraadka Carabta (UAE) wuxuu soo maray marxalado kala duwan: mararka qaar iskaashi dhaqaale iyo mid ammaan, marar kalena is-afgaranwaa siyaasadeed oo qoto dheer. Sannadkan 2026, xiriirkaasi wuxuu gaaray heerkii ugu hooseeyay taariikhdiisa.
Warbixintan waxay sharraxaysaa waxa dhacay, eedeymaha labada dhinac, mawqifka maamul goboleedyada iyo mucaaradka, iyo waxa la filan karo.
Xusuusin: Qaybta “Falanqayn” waa aragti iyo qiimayn. Qaybaha kale waa xaqiiqooyin la soo tebiyay.
Xiriir taariikhi ah
Labada dal waxa ka dhexeeya xiriir ku salaysan diinta Islaamka, dhaqanka, luqadda Carabiga iyo dhowaansho juqraafi. Kumannaan Soomaali ah ayaa Imaaraadka u qaxay xilligii dagaalladii sokeeye, halkaas oo ay ka heleen shaqo iyo ganacsi.
Sannadkii 2014, Imaaraadku wuxuu bilaabay barnaamij lagu tababarayo laguna mushaar siinayo ciidamada Soomaaliya, wuxuuna dhisay xarumo tababar iyo isbitaal.
Khilaafkii 2018
Bishii Abriil 2018, ciidamada amniga Soomaaliya ayaa garoonka Muqdisho ka qabtay 9.6 milyan oo doollar oo ku jirtay diyaarad ka timid Abu Dhabi. Imaaraadku wuxuu sheegay in lacagtu ahayd mushaarka askarta Soomaaliyeed, wuxuuna isla markiiba joojiyay barnaamijkii tababarka.
Xilligaas, Soomaaliya waxay dhexdhexaad ka ahayd khilaafkii Khaliijka ee Qatar, iyadoo Imaaraadka iyo Sacuudiga ay ku cadaadinayeen inay ka hor timaado Doha.
Afar sano kadib, sannadkii 2022, Ra'iisul Wasaare Maxamed Xuseen Rooble ayaa raaligelin ka bixiyay dhacdadaas, lacagtiina waa la celiyay. Taasi waxay dib u furtay xiriirka labada dal.
Sannadka 2026: jaritaanka heshiisyada
- Diseembar 2025: Israa'iil waxay aqoonsatay Somaliland. Soomaali badan ayaa aaminsan in Imaaraadku gacan ka geystay, Imaaraadkuna kama uusan jawaabin eedeyntaas.
- 8 Janaayo 2026: Warbixinno ayaa sheegay in Caydaruus al-Subeydi, hoggaamiyaha kooxda gooni-u-goosadka ah ee Koonfurta Yemen, uu u gudbay Imaaraadka isagoo maray dekedda Berbera.
- 12 Janaayo 2026: Golaha Wasiirrada Soomaaliya ayaa buriyay dhammaan heshiisyadii Imaaraadka, oo ay ku jiraan kuwa amniga, difaaca iyo dekedaha Berbera, Boosaaso iyo Kismaayo.
- Kadib: Soomaaliya waxay hawadeeda ka xirtay diyaaradaha milatari iyo kuwa xamuulka ee Imaaraadka. Imaaraadkuna wuxuu soo afjaray hawlgalkiisii tababarka, wuxuuna beeniyay eedeymaha faragelinta.
Khudbaddii 17 Nofembar 2026
Toban bilood kadib buriskii heshiisyada, Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud wuxuu jeediyay khudbaddii ugu adkayd ee uu weli ka sameeyo Imaaraadka. Eedeymaha ugu waaweyn waxay ahaayeen:
- Heshiisyada dekedaha: Imaaraadku wuxuu heshiisyo ka galay Berbera, Boosaaso iyo Kismaayo isagoon la tashan dowladda federaalka.
- Taageerada maamul goboleedyada: lacag iyo taageero siyaasadeed oo la siiyay maamullo qaar si ay uga soo horjeedaan dowladda dhexe.
- Somaliland: door weyn oo Imaaraadku ku lahaa aqoonsiga Israa'iil ee Somaliland.
- Berbera iyo Yemen: in Berbera si qarsoodi ah loogu isticmaalay qaadista hoggaamiye gooni-u-goose ah oo ka cararayay Yemen, iyadoo aan fasax laga helin Soomaaliya.
- Gobolka: wuxuu ku eedeeyay Imaaraadka inuu Liibiya iyo Yemen ka tagay iyagoo kala qaybsan, uuna hadda isla natiijadaas u raadinayo Suudaan iyo Soomaaliya.
Hase yeeshee, madaxweynuhu wuxuu caddeeyay in khilaafku aanu ahayn mid lala leeyahay shacabka Imaaraadka ama Soomaalida halkaas ku nool, balse uu la xiriiro siyaasadda dowladda Imaaraadka. Wuxuu sheegay in albaabku u furan yahay xiriir ku dhisan ixtiraam iyo sinnaan.
Jawaabtii Imaaraadka
Maalin kadib, Anwar Gargash, la-taliyaha diblomaasiyadeed ee madaxweynaha Imaaraadka, wuxuu sheegay in weerarka “madaxweynaha xilligiisu dhammaanayo” uu muujinayo isbeddelka mawqifyadiisa, uuna su'aal ka keenayo inuu danaha shakhsiga ka hormarinayo danta qaranka.
Gargash wuxuu ku daray in Imaaraadku la garab taagnaa Soomaaliya xilliyadii ugu adkaa, xiriirka shacabka Soomaaliyeedna uu ka xoog badan yahay khilaafaadka siyaasadeed ee ku meel gaarka ah.
Isla maalintaas, Wasaaradda Arrimaha Dibadda Soomaaliya waxay ku baaqday in Imaaraadku xiriirkiisa Soomaaliya uu mariyo oo keliya dowladda federaalka, sida uu dhigayo Axdiga Qaramada Midoobay.
Mawqifka maamul goboleedyada
Puntland iyo Jubbaland, iyo sidoo kale Somaliland, waxay diideen go'aankii Muqdisho. Waxay sheegeen in heshiisyadooda Imaaraadka ay yihiin kuwo sharci ah oo ay si toos ah u galeen.
Puntland waxay sheegtay in go'aanku aanu saameyn ku yeelan doonin xiriirkeeda Imaaraadka, oo ay ku jirto dekedda Boosaaso oo shirkadda DP World ay ku leedahay heshiis 30 sano ah. Dhanka kale, maamulka Waqooyi Bari ayaa taageeray go'aanka dowladda federaalka.
Maamullada qaar waxay xiriirka Imaaraadka u arkaan fursad maalgashi iyo amni oo aysan ka helin Muqdisho. Puntland iyo Jubbaland waxay sidoo kale horay ugu khilaafsanaayeen dowladda dhexe isbeddellada dastuurka iyo habka doorashooyinka.
Mucaaradka iyo siyaasadda gudaha
Madaxweynihii hore Maxamed Cabdullaahi Farmaajo ayaa soo dhaweeyay buriskii heshiisyada ee Janaayo.
Taariikhda dhow waxay muujinaysaa qaab soo noqnoqda: dowladdii Farmaajo waxay la khilaaftay Imaaraadka 2018; dowladdii xigtay waxay 2022 dib u soo celisay xiriirka; 2026-kana dowladda Xasan Sheekh ayaa mar kale jartay. Taasi waxay muujinaysaa in xiriirka Imaaraadka uu inta badan ku xiran yahay xisaabaadka siyaasadda gudaha iyo isbahaysiyada Khaliijka, halkii uu ka noqon lahaa siyaasad qaran oo joogto ah.
Falanqayn: maxaa ka jira eedeymaha?
Qaybtan waa falanqayn iyo qiimayn.
Imaaraadku wuxuu maalgashi ballaaran ku leeyahay dekedaha Geeska Afrika iyo Badda Cas. Tusaale ahaan, shirkadda DP World waxay 2017 heshiis 30 sano ah oo lagu qiimeeyay 336 milyan oo doollar ka gashay dekedda Boosaaso. Falanqeeyayaal badan ayaa aaminsan in Imaaraadku rabo inuu saameyn ku yeesho marin-biyoodka Gacanka Cadmeed iyo Badda Cas, oo ah waddooyin ganacsi oo caalami ah.
Dhanka Imaaraadka, waxay ku doodaan inay Soomaaliya ka caawiyeen gargaar, horumar iyo la dagaallanka argagixisada, iyo in xiriirka maamullada uu xasillooni u keeno deegaannadaas. Abu Dhabi waxay sidoo kale muddo dheer beenisay eedeymaha ah inay hubeyso ciidamada RSF ee Suudaan.
Si kastaba ha ahaatee, khilaafkan wuxuu leeyahay qiimo dhaqaale oo labada dhinacba taabanaya. Africa Confidential waxay qiyaastay in ka saarista Imaaraadka ay ku kacayso qiyaastii 800 milyan oo doollar oo maalgashi kaabayaal ah, isla markaana ay waxyeello u geysan karto dhaqaalaha Soomaaliya.
Su'aasha ugu weyn ma aha oo keliya “Imaaraadku ma faragelinayaa?” ee waa: “Yaa leh awoodda heshiisyada dibadda ee Soomaaliya?” Inta su'aashaas aan laga jawaabin, dal kasta oo shisheeye wuxuu heli doonaa albaab uu ka soo galo.
Maxaa xiga?
- Ma dhici doonaan wada-hadal toos ah oo labada dowladood ah, mise khilaafku wuu sii xumaan doonaa?
- Sidee Puntland iyo Jubbaland ula macaamili doonaan Muqdisho iyo Abu Dhabi?
- Saameynta khilaafkan ee doorashooyinka Soomaaliya iyo xilliga madaxweynaha.
- Doorka Sacuudiga, Turkiga iyo Qatar ee Geeska Afrika.
Gabagabo
Xiriirka Soomaaliya iyo Imaaraadka weli waa mid qallafsan oo ay hareeyeen is-aaminaad la'aan. Inta uu jiro kala fogaanshaha u dhexeeya dowladda dhexe iyo maamul goboleedyada ee ku saabsan cidda leh awoodda heshiisyada dibadda, dalalka shisheeye waxay heli doonaan meel ay ka galaan.
Xal waara wuxuu u baahan yahay in Soomaalidu ka heshiiyaan hannaan dastuuri ah oo cad oo lagu maamulo heshiisyada dibadda iyo saameynta shisheeye, si dalku aanu u noqon garoon ay ku tartamaan quwadaha gobolka.